Από τη «Μεγάλη Ιδέα» στη Μικρασιατική Καταστροφή



15 Μάρτη 1919. Απόβαση των ελληνικών στρατευμάτων στη Σμύρνη

Η Μικρασιατική Καταστροφή (Αύγουστος 1922) αποτελεί μια από τις πιο τραγικές στιγμές της Ιστορίας της Ελλάδας, τις συνέπειες της οποίας πλήρωσε ο λαός της. Είναι το αποτέλεσμα της συμμετοχής της άρχουσας τάξης της Ελλάδας στα ιμπεριαλιστικά σχέδια στην ευρύτερη περιοχή της Εγγύς Ανατολής, προκειμένου να προωθήσει μέσω αυτής της συμμετοχής στην πράξη τη θεωρία της «Μεγάλης Ιδέας», δηλαδή της προσάρτησης εδαφών στην Ελλάδα και έτσι να ικανοποιηθούν τα συμφέροντα των Ελλήνων κεφαλαιοκρατών, τα οποία διαπλέκονταν με αυτά των τότε ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, ιδιαίτερα της Αγγλίας.

Η επίθεση του στρατού του Κεμάλ άρχισε στις 13 Αυγούστου 1922 στη γραμμή Αφιόν Καραχισάρ - Σμύρνη. Η ήττα είναι συντριπτική και ο ελληνικός στρατός αρχίζει την άτακτη υποχώρησή του. Ενα μήνα αργότερα οι Τούρκοι μπαίνουν στη Σμύρνη, που παραδίδεται στις φλόγες.

***

Είχε προηγηθεί η Μικρασιατική Εκστρατεία. Μια πολεμική ενέργεια, ενταγμένη στο διεθνές ιμπεριαλιστικό πλαίσιο, που διαμορφωνόταν με βάση τα αποτελέσματα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Η ελληνική αστική τάξη προσπάθησε τότε να εξαργυρώσει τη συμμετοχή του κράτους της στον Α΄ Παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ, αλλά και να επωφεληθεί από τη συμμαχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τις Κεντρικές Δυνάμεις (Γερμανία, Αυστροουγγαρία), προβάλλοντας τις εδαφικές της αξιώσεις στο μεταπολεμικό ενδοϊμπεριαλιστικό παζάρι για τη διανομή των αγορών. Μάλιστα, η κυβέρνηση Βενιζέλου προσέβλεπε σε ενίσχυση των αξιώσεών της, λόγω και της συμμετοχής του ελληνικού στρατού στην ιμπεριαλιστική εκστρατεία κατά της επαναστατικής Ρωσίας.



«Η Φωνή του Εργάτου», 9 Σεπτέμβρη 1922. Οι θέσεις και η πάλη του ΣΕΚΕ (Κ) ενάντια στην εκστρατεία στη Μ. Ασία, όπως αποτυπώνονται στην εφημερίδα των Ελλήνων εργατών στη Νέα Υόρκη

Οι νικήτριες στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο ιμπεριαλιστικές χώρες της Αντάντ (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία) επιβουλεύονταν τα πετρέλαια της Μοσούλης και, επομένως, ήθελαν να εδραιώσουν τις θέσεις τους και στην περιοχή του οθωμανικού κράτους. Γεγονός που συνεπαγόταν και ενέργειες για το διαμελισμό του. Γι' αυτό το σκοπό χρησιμοποίησαν και τον ελληνικό στρατό. Ταυτόχρονα, το εθνικοαπελευθερωτικό, αστικοδημοκρατικό επαναστατικό κίνημα στην Τουρκία, με επικεφαλής τον Μουσταφά Κεμάλ, συγκροτεί κυβέρνηση στην Αγκυρα στις 23 Απρίλη του 1920 και έρχεται σε πλήρη ρήξη με τον σουλτάνο. Τα ιμπεριαλιστικά κράτη, αντιλαμβανόμενα ότι ο σουλτάνος δεν είναι σε θέση να τσακίσει την επανάσταση, βάζουν μπρος το στρατιωτικό σχέδιο, με κύρια δύναμη τον ελληνικό στρατό, αλλά και τα δικά τους στρατεύματα. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Κεμάλ δεν φέρνουν αποτέλεσμα. Ετσι, στις 10 Αυγούστου 1920, υπογράφεται στις Σέβρες της Γαλλίας η ομώνυμη Συνθήκη.

Με τη Συνθήκη των Σεβρών, η έκταση της Τουρκίας ελαττωνόταν έως το ένα πέμπτο. Η Συρία, η Παλαιστίνη, η Μεσοποταμία και η Χατζάζη κηρύσσονταν τυπικά ανεξάρτητα κράτη. Και λέμε τυπικά, γιατί ουσιαστικά γίνονταν αποικίες - προτεκτοράτα, η πρώτη της Γαλλίας και οι άλλες της Μεγάλης Βρετανίας, μιας και τα κράτη αυτά, σύμφωνα με το άρθρο 22 της Συνθήκης, κρίνονταν μη ικανά για αυτοκυβέρνηση. Η Τουρκία έχανε κάθε επικυριαρχία πάνω στην Αίγυπτο, η οποία γινόταν προτεκτοράτο της Μεγάλης Βρετανίας, στην οποία παραχωρούνταν επίσης η Κύπρος, το Σουδάν καθώς και τα δικαιώματα της Τουρκίας στη ναυσιπλοΐα του Σουέζ. Αναγνωριζόταν το προτεκτοράτο της Γαλλίας στο Μαρόκο και την Τυνησία και η Λιβύη παραχωρούνταν στην Ιταλία.



Σεπτέμβρης του 1920. Πανηγυρισμοί της αστικής τάξης και χιλιάδων λαού στο Παναθηναϊκό Στάδιο για τη Συνθήκη των Σεβρών και την ελληνική κατοχή στη Μικρά Ασία

Επιπλέον, τα τρία ισχυρά καπιταλιστικά κράτη (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία), με ιδιαίτερη συμφωνία μοίραζαν μεταξύ τους σε «σφαίρες επιρροής» και ό,τι απέμεινε ακόμα από την Τουρκία, με πρόσχημα να τη βοηθήσουν ν' αναπτύξει τις πλουτοπαραγωγικές πηγές της.

Με τη Συνθήκη των Σεβρών, στην Ελλάδα παραχωρούνταν η Δυτική και Ανατολική Θράκη έως τη γραμμή Τσατάλτζας κοντά στην Κωνσταντινούπολη και τα νησιά Ιμβρος και Τένεδος καθώς και η Σμύρνη με την ενδοχώρα της, όπου τυπικά αναγνωριζόταν η τουρκική κυριαρχία με το να κυματίζει η οθωμανική σημαία στα φρούρια της πόλης.

Η Κωνσταντινούπολη αναγνωριζόταν πρωτεύουσα του τουρκικού κράτους, υπό την αίρεση των συμμάχων, για την περίπτωση που η Τουρκία δεν θα τηρούσε τα συμφωνημένα. Τα Στενά των Δαρδανελίων κηρύσσονταν ουδέτερη και αφοπλισμένη ζώνη.

Η Συνθήκη των Σεβρών αφόπλιζε την Τουρκία και άφηνε ελεύθερη τη δίοδο των Στενών, εκτός από τα πολεμικά και τα εμπορικά πλοία, πράγμα που έθετε κάτω από τον έλεγχο της Αγγλίας και της Γαλλίας το εμπόριο και την ασφάλεια των χωρών της Μαύρης Θάλασσας.

Η κυβέρνηση Βενιζέλου ανέλαβε τη δράση για την επιβολή της συγκεκριμένης Συνθήκης, η οποία απορρίφθηκε από την κυβέρνηση Κεμάλ. Ετσι, γενικεύτηκε, ουσιαστικά, ο πόλεμος στο μέτωπο της Μικράς Ασίας, ο οποίος τυπικά ξεκίνησε το Μάη του 1919.



Τα υπολείμματα του ελληνικού στρατού στη Μ. Ασία, στο δρόμο της φυγής, αμέσως μετά από την κατάρρευση του μετώπου

Στις 2 Μάη (15 με το νέο ημερολόγιο) 1919, ελληνικά στρατεύματα είχαν αποβιβαστεί στη Σμύρνη ύστερα από απόφαση του Ανωτάτου Συμμαχικού Συμβουλίου του Συνεδρίου των Παρισίων. Η εκστρατεία είχε ξεκινήσει. Το τραγικό της τέλος, όμως, ήταν προδιαγεγραμμένο.

Οι σύμμαχοι

Από τις 7/20 Οκτώβρη 1921, η Γαλλία είχε αποφασίσει την αποχώρηση των δυνάμεών της από την Κιλικία και αναγνώρισε ως νόμιμη κυβέρνηση της Τουρκίας αυτήν του Κεμάλ. Η μεταστροφή της Γαλλίας συνδεόταν άμεσα με την προσπάθειά της να προσεταιριστεί την Τουρκία, διαρρηγνύοντας έτσι τις σχέσεις της τελευταίας με τη Σοβιετική Ρωσία, όπως επέβαλλαν τα συμφέροντα του γαλλικού κεφαλαίου. Η προσπάθεια ήταν πράγματι επιτυχής. Την περίοδο Οκτώβρη 1921 - Μάρτη 1922, οι διπλωματικές επαφές της κυβέρνησης Γούναρη στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, με σκοπό την οικονομική ή στρατιωτική ενίσχυση των ελληνικών δυνάμεων, απέβησαν άκαρπες, ακόμα και από την πλευρά της Μ. Βρετανίας, η οποία έως τότε υποστήριζε τις ελληνικές αξιώσεις.

Το Μάρτη 1922 πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι η Διασυμμαχική Συνδιάσκεψη των Τριών Δυνάμεων (Αγγλία - Γαλλία - Ιταλία), που αποφάσισε να διαβιβάσει στην Ελλάδα και την Τουρκία προτάσεις ανακωχής. Η συνδιάσκεψη έγινε εν μέσω αγγλογαλλικών συγκρούσεων για τον έλεγχο των Στενών, που η Αγγλία προσπαθούσε να διατηρήσει.



Η Συνδιάσκεψη κατέληξε σε κείμενο πρότασης ανακωχής που θα διαρκούσε τρεις μήνες. Προέβλεπε εδαφικές παραχωρήσεις από την Ελλάδα, καθώς ο στρατός έπρεπε να αποχωρήσει όχι μόνο από την περιοχή της Σμύρνης, αλλά και από μεγάλο τμήμα της Ανατολικής Θράκης, ενώ περιλάμβανε μόνο γενικές αρχές όσον αφορά την προστασία των χριστιανικών μειονοτήτων της Τουρκίας και της μουσουλμανικής μειονότητας στην Ελλάδα. Η πρόταση έγινε αποδεκτή από την ελληνική κυβέρνηση, όμως δεν έγινε αποδεκτή από τον Κεμάλ, ο οποίος ζητούσε την αποχώρηση του ελληνικού στρατού αμέσως μετά την υπογραφή της ανακωχής.

Στις 3/16 Απρίλη 1922, ο Γούναρης ειδοποίησε από τη Γενεύη το υπουργείο Εξωτερικών ότι επίκειται αποχώρηση και των ιταλικών στρατιωτικών δυνάμεων. Η αποχώρηση του γαλλικού και ιταλικού στρατού δεν τροποποίησε μόνο το συσχετισμό δυνάμεων, αλλά συνοδεύτηκε και με την τροφοδοσία των δυνάμεων του Κεμάλ με σημαντικό οπλισμό.

Η καταστροφή

Στις 3/16 Μάη 1922 η κυβέρνηση Γούναρη παραιτήθηκε, παρότι εξασφάλισε οριακή ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή. Η κυβέρνηση που σχηματίστηκε, από τον αρχηγό της αντιπολίτευσης Ν. Στράτο, δεν κατόρθωσε να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης και έτσι στις 9/22 Μάη του 1922 ψηφίστηκε πρωθυπουργός ο Πρωτοπαπαδάκης, αποτελώντας πρόσωπο κοινής εμπιστοσύνης των Γούναρη και Στράτου. Στο μεταξύ, η κατάσταση του ελληνικού στρατού ήταν εξαιρετικά άσχημη, αφού το ηθικό του, όπως αναφέρει η σχετική Ιστορία του ΓΕΣ, «υπέστη διάβρωσιν και μείωσιν (...) Είχε πλέον εδραιωθή η πεποίθησις (...) ότι αι ταλαιπωρίαι, οι κίνδυνοι, οι μόχθοι και αι θυσίαι απέβαινον άκαρποι...»¹.

Εκείνη την εποχή, όπως υποστηρίζει ο Κορδάτος, Σοβιετικός αντιπρόσωπος της Κομμουνιστικής Διεθνούς και του υπουργείου Εξωτερικών και Στρατιωτικών της ΕΣΣΔ ήρθε στην Ελλάδα με σουηδικό διαβατήριο και ζήτησε συνάντηση με τον Γραμματέα του Κόμματος. Ο Σοβιετικός αντιπρόσωπος κατέθεσε μια πρόταση ειρήνευσης με ταυτόχρονη αυτονόμηση της περιοχής της Μικράς Ασίας. Για την υποστήριξή της, η ΕΣΣΔ ήταν πρόθυμη να σταματήσει κάθε μορφή υποστήριξης προς τον Κεμάλ. Οι λόγοι που επέβαλαν αυτήν την πρόταση από την ΕΣΣΔ ήταν, κατά τον Σοβιετικό αντιπρόσωπο, οι παρασκηνιακές συνεννοήσεις ανάμεσα στον Κεμάλ και το βρετανικό και το γαλλικό ιμπεριαλισμό, μέρος των οποίων αφορούσε την εκδίωξη των ελληνικών πληθυσμών από τη Μικρά Ασία και την Κωνσταντινούπολη. Στη βάση της συγκεκριμένης πρότασης ο Γ. Κορδάτος συναντήθηκε με τον Ν. Στράτο².

Αν και δεν υπάρχει άλλη ιστορική πηγή που να αναφέρει τις συγκεκριμένες συναντήσεις και το περιεχόμενο των συζητήσεων, ένα άρθρο του Κορδάτου στον «Ριζοσπάστη»τις ίδιες μέρες φαίνεται ότι επιβεβαιώνει τη σοβιετική διπλωματική κινητικότητα:

«Μια μόνη σωτηρία υπάρχει. Να στραφούμε προς την Μόσχαν. Μάλιστα εις την σοβιετικήν Μόσχαν και να αναθέσουμε εις την σοβιετικήν κυβέρνησιν να μας βγάλη από το αδιέξοδον. Τα υψηλά και μεγάλα ιδανικά του Κομμουνισμού και της Ρωσσικής Επαναστάσεως εγγυώνται εις όλους τους λαούς την πλέον αμερόληπτον απονομή του δικαίου. Η Μόσχα ως διαιτητής μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδος είνε η μόνη διέξοδος (...) Εάν υπάρχη ακόμη καιρός για να προλάβωμεν την επερχόμενην θύελλαν και καταστροφήν, εάν εις τους αστούς κυβερνώντας πολιτικούς υπάρχη ίχνος πολιτικής φρονήσεως θα εγκολπωθούν το σύνθημά μας, προς την Μόσχαν»³.

Η συγκεκριμένη πρόταση δεν υιοθετήθηκε και λίγο αργότερα άρχισαν οι διωγμοί των στελεχών του ΣΕΚΕ (Κ).

Στις 13/26 Αυγούστου άρχισε η αντεπίθεση του Κεμάλ και την επόμενη μέρα η υποχώρηση του ελληνικού στρατού, που γρήγορα μετατράπηκε σε άτακτη φυγή. Φεύγοντας ασύντακτοι έκαιγαν και κατέστρεφαν χωριά⁴.

Στις 26 Αυγούστου/8 Σεπτέμβρη οι ελληνικές δυνάμεις αποχώρησαν από τη Σμύρνη, ενώ στις 27 Αυγούστου/9 Σεπτέμβρη μπήκε στην πόλη ο τουρκικός στρατός. Την ίδια μέρα ο Μεταξάς έγραψε στην εφημερίδα «Χρονικά» ότι υπεύθυνοι της ήττας ήταν οι κομμουνιστές⁵. Τα ίδια είχε γράψει δύο μέρες νωρίτερα και η εφημερίδα «Καθημερινή», ενώ νωρίτερα έκανε λόγο για συνεργασία Βουλγάρων κομμουνιστών, κεμαλικών και Ελλήνων κομμουνιστών⁶.

Την επόμενη μέρα, ο «Ριζοσπάστης» δημοσιοποίησε την κοινή ανακοίνωση του ΣΕΚΕ (Κ) και της ΓΣΕΕ:

«Η χώρα αντιμετωπίζει σήμερον δεινήν κατάστασιν, στρατιωτικήν, πολιτικήν, οικονομικήν, κοινωνικήν, διεθνή, της οποίας θύμα είναι η μεγάλη πλειοψηφία του εργαζόμενου λαού.

Τας συμφοράς της παράφρονος επιχειρήσεως του Σαγγαρίου, η οποία εστοίχισεν την ζωήν εις δεκάδας χιλιάδας εργατών και χωρικών, επηκολούθησεν η τελευταία συμφορά του μετώπου, της οποίας η συνέπεια δεν ήταν μόνο ο άδικος θάνατος χιλιάδων Ελλήνων στρατιωτών, αλλά και οι κίνδυνοι που εδημιουργήθησαν εις τους δυστυχείς ελληνικούς πληθυσμούς της Μικράς Ασίας, κίνδυνοι ριζικής εξοντώσεως (...) Το Σοσιαλιστικόν Εργατικόν Κόμμα (Κομμουνιστικόν) και η Γενική Συνομοσπονδία της Ελλάδος φρονούν ότι η χώρα δεν δύναται να συνέλθη εκ της κρίσεως την οποίαν τα επελθόντα εξ αιτίας της ακολουθηθείσης μέχρι τούδε πολιτικής γεγονότα εδημιούργησαν εάν δεν πραγματοποιηθούν αμέσως και άνευ αναβολής τα κάτωθι υποδεικνυόμενα μέτρα:

1) Γενική αποστράτευσις. 2) Γενική αμνηστία όλων των πολιτικών και στρατιωτικών αδικημάτων. 3) Αποζημίωσις των αποστρατευμένων εφέδρων, των χηρών και ορφανών του πολέμου και των τραυματιών και των αναπήρων δι' ειδικής βαρύτατης φορολογίας των εκ του πολέμου πλουτισάντων. 4) Αμεσος παραχώρησις των τσιφλικιών εις τους καλλιεργητάς των. 5) Διάλυσις της μηδέν πλέον εκπροσωπούσης εθνοσυνελεύσεως και άμεσος διενέργεια εκλογών επί τη βάσει του συστήματος της αναλογικής αντιπροσωπείας, του μόνου δυνάμενου να δώση διέξοδον εις τα πολιτικά πάθη, να ισορροπήση τας αντιμαχόμενας πολιτικάς δυνάμεις και να εξασφαλίση εις τας εργαζόμενας τάξεις την εν τω κοινοβουλίω εκπροσώπησίν των. 6) Αμεσος και πλήρης αποκατάστασις των συνταγματικών ελευθεριών, καταργουμένης της λογοκρισίας και της απαγορεύσεως των πολιτικών συγκεντρώσεων. 7) Αμεσος αποφυλάκισις όλων των αδίκως καταδικασθέντων αγωνιστών της εργατικής τάξεως»⁷.

Η Σμύρνη στις φλόγες

Στις 31 Αυγούστου/13 Σεπτέμβρη η Σμύρνη παραδόθηκε στις φλόγες, ενώ χιλιάδες, ξεριζωμένοι πια, είχαν φύγει και συνέχιζαν να φεύγουν προς την Ελλάδα, με όποια μέσα μπορούσαν, για ν' αποφύγουν τη σφαγή. Η ισχυρή ναυτική δύναμη (τουλάχιστον 21 αμερικανικών, αγγλικών και γαλλικών πολεμικών πλοίων), που βρισκόταν αγκυροβολημένη στο λιμάνι της Σμύρνης, όχι μόνο δεν έκανε τίποτα για να αποτρέψει την καταστροφή της πόλης και των κατοίκων της, αλλά αντιθέτως:

«Μέσα στα πολεμικά οι μπάντες παίζανε εμβατήρια (...) για να μην φτάνουν ίσαμε τ' αυτιά των πληρωμάτων οι κραυγές της οδύνης και οι επικλήσεις του κόσμου (...) Μία, μόνο μία κανονιά, μια διαταγή έφτανε για να διαλύσει όλα κείνα τα μαινόμενα στίφη. Κι η κανονιά δε ρίχτηκε κι η εντολή δε δόθηκε. Μόνο χτυπούσαν με λοστούς τα χέρια των αμοίρων Μικρασιατών, που κατάφερναν να φτάσουν ως τα καράβια τους, τους περίχυναν με ζεματιστά νερά και τους πετούσαν πίσω στη θάλασσα...»⁸.

Ακόμα:

«Τα πληρώματα των εν Σμύρνη ναυλοχούντων πολεμικών των απέκοπτον τας χείρας και έθραυον τας κεφαλάς των δυστυχών εκείνων Ελλήνων, που ενόμιζαν ότι ημπορούσαν, αποφεύγοντες την τουρκικήν μάχαιραν, να εύρουν άσυλον και προσωρινήν φιλοξενίαν εις τα πολεμικά σκάφη»⁹.

Στην Αθήνα

Και ενώ συνέβαιναν αυτά, στις 10/23 Σεπτέμβρη ο φρούραρχος Αθηνών αποπειράθηκε να αποσπάσει τα ηγετικά στελέχη του ΣΕΚΕ (Κ) από τις φυλακές Συγγρού και να τα εκτελέσει¹⁰, αλλά ο διευθυντής των φυλακών δεν παρέδωσε τους κρατούμενους.

Στις 11/24 Σεπτέμβρη εκδηλώθηκε κίνημα στις ναυτικές και στρατιωτικές δυνάμεις που είχαν συγκεντρωθεί στη Χίο και τη Μυτιλήνη. Στις 13/26 Σεπτέμβρη, τα τμήματα του στρατού που ήταν προσκείμενα στους κινηματίες έφτασαν στο Λαύριο και από εκεί έστειλαν τελεσίγραφο στην Αθήνα. Στις 14/27 Σεπτέμβρη πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα κίνημα υπό τον Θ. Πάγκαλο, ο οποίος συνέλαβε εκατοντάδες οπαδούς του βασιλιά, με σκοπό να τους τουφεκίσει. Την ίδια μέρα, παραιτήθηκε ο βασιλιάς Κωνσταντίνος και ανέλαβε ο Γεώργιος Β΄, ενώ την επομένη μπήκαν στην Αθήνα τα στρατεύματα που βρίσκονταν στο Λαύριο και την εξουσία ανέλαβαν οι Γονατάς - Πλαστήρας - Φωκάς, ηγέτες του στρατιωτικού κινήματος. Στις 17/30 Σεπτέμβρη ο Κωνσταντίνος εγκατέλειψε τη χώρα, ενώ σχηματίστηκε κυβέρνηση με προσωρινό πρωθυπουργό τον Σωτήριο Κροκιδά. Στις 26 Σεπτέμβρη/9 Οκτώβρη κηρύχθηκε στρατιωτικός νόμος και 4 μέρες αργότερα η κυβέρνηση αποδέχτηκε την ανακωχή των Μουδανιών. Στη βάση της Συνθήκης ο ελληνικός στρατός υποχρεώθηκε να αποχωρήσει και από την Ανατολική Θράκη.

Οι συνέπειες της Μικρασιατικής Εκστρατείας και Καταστροφής ήταν τραγικές για τον μάχιμο και τον άμαχο πληθυσμό. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΓΕΣ, οι απώλειες του ελληνικού στρατού στα χρόνια 1919 - 1922 ήταν 24.200 νεκροί, 49.000 «τραυματίες και αποβιώσαντες» και 18.000 αγνοούμενοι. Σύνολο απωλειών 91.200¹¹. Οσον αφορά τον άμαχο πληθυσμό, παρότι οι απώλειες είναι αδύνατο να υπολογιστούν με ακρίβεια, ωστόσο μετριούνταν σε εκατοντάδες χιλιάδες¹². Χιλιάδες ήταν επίσης οι αγνοούμενοι. Περίπου 1.500.000 ήταν εκείνοι που έγιναν πρόσφυγες¹³.

Η δίκη των έξι

Η όξυνση των αντιθέσεων του αστικού πολιτικού συστήματος, αλλά και η προσπάθεια να καταλαγιάσει η λαϊκή αγανάχτηση συνεχίστηκαν με την παραπομπή σε δίκη οκτώ ηγετικών παραγόντων της βασιλόφρονης παράταξης, που θεωρήθηκαν υπεύθυνοι για τη Μικρασιατική Εκστρατεία (Δ. Γούναρης, Ν. Στράτος, Π. Πρωτοπαπαδάκης, Ν. Θεοτόκης, Γ. Μπαλτατζής και Γ. Χατζανέστης, ο υποναύαρχος Μιχαήλ Γούδας και ο υποστράτηγος Ξενοφών Στρατηγός), παρότι υπεύθυνες ήταν εξίσου και οι δύο αστικές πλευρές. Στις 24 Οκτώβρη/6 Νοέμβρη παραπέμφθηκαν σε έκτακτο στρατοδικείο. Στις 31 Οκτώβρη/13 Νοέμβρη ξεκίνησε η δίκη στο κτίριο της Βουλής (σημερινή Παλιά Βουλή) και στις 15/28 Νοέμβρη εκδόθηκε η απόφαση του στρατοδικείου, με την οποία καταδικάστηκαν σε θάνατο και την ίδια μέρα εκτελέστηκαν, παρά τις έντονες αντιδράσεις της Μ. Βρετανίας, οι έξι πρώτοι. Γι' αυτό και η δίκη έχει επικρατήσει στην ιστοριογραφία να ονομάζεται «δίκη των έξι». Οι δύο τελευταίοι καταδικάστηκαν σε ισόβια.

***

Η διαχείριση από τη βενιζελική παράταξη των συνεπειών της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής κρίσης που ξέσπασε από τη στρατιωτική ήττα της Μικρασιατικής Εκστρατείας, αλλά και η αδυναμία του ΣΕΚΕ (Κ) να στρέψει τη λαϊκή αγανάχτηση εναντίον του συνόλου των αστικών πολιτικών δυνάμεων και της αστικής εξουσίας, επέτρεψε στην τελευταία να ανασυνταχθεί και να θωρακιστεί, συντηρώντας την επιρροή των αστικών πολιτικών δυνάμεων στους κόλπους των εργατικών και λαϊκών μαζών. Αργότερα ο Νίκος Ζαχαριάδης εκτίμησε ότι:

«Ο οπορτουνισμός, που δεν πιστεύει στη δυνατότητα μιας ανεξάρτητης προλεταριακής πολιτικής και λύσης της κρίσης, εγκαταλείπει την πολιτική πρωτοβουλία στα "προοδευτικά" αστικά κόμματα και δένει την εργατική τάξη και το επαναστατικό κίνημα στην ουρά της αστικής δημοκρατίας, διατυπώνοντας τη θεωρία "το κόμμα έχει ανάγκην μακράς νομίμου υπάρξεως", δηλ. πρέπει να μείνει έξω από την πολιτική ζωή και δράση της χώρας. Αυτό και εφαρμόζει, ενώ η αστική τάξη πραγματοποιεί τη "δημοκρατική" μεταβολή, καλμάρει το λαϊκό επαναστατικό κίνημα με μικρές παραχωρήσεις και ξεπερνά έτσι τη βαθειά επαναστατική κρίση»¹⁴.

Για ύπαρξη επαναστατικής κατάστασης εκείνη την περίοδο έκανε λόγο και ο Νίκος Μπελογιάννης, ο οποίος έγραψε:

«Ο λαός και κυρίως τα λείψανα του στρατού, που γύριζαν από το μέτωπο, ήταν απόλυτοι κύριοι της κατάστασης και το μίσος για τους υπεύθυνους πλημμύριζε ασυγκράτητα τα στήθια τους. Ο κρατικός μηχανισμός είχε παραλύσει κι η εξουσία "περπατούσε στους δρόμους". Χωρίς μεγάλες δυσκολίες θα μπορούσε να την πάρει στα χέρια του ένα επαναστατικό κόμμα του προλεταριάτου, ένα κόμμα του λαού έμπειρο και με αρχηγούς ποτισμένους από το παράδειγμα και τα διδάγματα της ρώσικης επανάστασης...»¹⁵.

Η εκτίμηση για ύπαρξη ή όχι επαναστατικής κατάστασης στην Ελλάδα το 1922 απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση.

(Τα στοιχεία για το σημερινό αφιέρωμα αντλήθηκαν κατά κύριο λόγο από το Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, τόμος Α2).

Παραπομπές

1. Συλλογικό, «Ιστορία του Ελληνικού Εθνους», τόμ. ΙΕ΄, εκδ. «Εκδοτική Αθηνών», Αθήνα, 1978, σελ. 201.

2. Γιάνης Κορδάτος, «Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας», τόμ. ΧΙΙΙ, εκδ. «20ός αιώνας», Αθήνα, 1959, σελ. 566 - 568.

3. «Ριζοσπάστης», 20-5-1922.

4. Γιάνης Κορδάτος, «Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας», τόμ. ΧΙΙΙ, εκδ. «20ός αιώνας», Αθήνα, 1959, σελ. 577.

5. Γιάνης Κορδάτος, «Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας», τόμ. ΧΙΙΙ, εκδ. «20ός αιώνας», Αθήνα, 1959, σελ. 575 και Αλέξανδρος Κοτζιάς, «Η δίκη των έξι», εκδ. ΔΟΛ, χ.χ., σελ. 19.

6. Γιάνης Κορδάτος, «Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας», τόμ. ΧΙΙΙ, εκδ. «20ός αιώνας», Αθήνα, 1959, σελ. 575 - 576. Με την προπαγάνδα του «κεμαλομπολσεβικισμού» η αστική τάξη προσπαθεί μέχρι σήμερα να αποκρύψει τις ευθύνες της για τη Μικρασιατική Καταστροφή, καλλιεργώντας ταυτόχρονα τον αντικομμουνισμό.

7. «Το ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα», τόμ. 1ος, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 1974, σελ. 250, 252 - 253.

8. Διδώ Σωτηρίου, «Η Μικρασιατική Καταστροφή και η στρατηγική του ιμπεριαλισμού στην Ανατολική Μεσόγειο», εκδ. «Κέδρος», Αθήνα, 1975, σελ. 96. Σημειώνεται ότι σε αντίθεση με τη στάση των Αγγλογάλλων και των Αμερικανών, ήταν η στάση των Σοβιετικών στην Κοτύωρα του Πόντου. Αναφέρει ο μητροπολίτης Τραπεζούντος Χρύσανθος: «Οι "άθεοι" Μπολσεβίκοι, εν αντιθέσει προς ό,τι δεν έπραξαν αι "χριστιανικαί" Δυνάμεις της Δύσεως διά του κολοσσιαίου αυτών στόλου κατά την εν μηνί Αυγούστω 1922 πυρπόλησιν και σφαγήν της Σμύρνης (...) περισυνέλεξαν όλον τον χριστιανικόν εκείνον κόσμον» και τον μετέφεραν με ασφάλεια στην Τραπεζούντα (Διδώ Σωτηρίου, «Η Μικρασιατική Καταστροφή και η στρατηγική του ιμπεριαλισμού στην Ανατολική Μεσόγειο», εκδ. «Κέδρος», Αθήνα, 1975, σελ. 90).

9. Οπως παρατίθεται στο Γιάνης Κορδάτος, «Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας», τόμ. ΧΙΙΙ, εκδ. «20ός αιώνας», Αθήνα, 1959, σελ. 577.

10. Νίκος Ψυρούκης, «Η Μικρασιατική Καταστροφή 1918 - 1923», εκδ. «Επικαιρότητα», Αθήνα, 1975, σελ. 183.

11. ΓΕΣ/ΔΙΣ, «Η υγειονομική υπηρεσία του στρατού κατά την Μικρασιατικήν εκστρατείαν, 1919 - 1922», Αθήνα, 1968 (1990), όπως παρατίθεται στο Συλλογικό, «Ιστορία των Ελλήνων», τόμ. 15ος, εκδ. «Δομή», Αθήνα, χ.χ., σελ. 235.

12. Οι σχετικές εκτιμήσεις παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ τους. Ο Α. Α. Πάλλης αναφέρει ότι «για τον αριθμό των ατόμων που χάθηκαν στα ενδότερα της Μικράς Ασίας και του Πόντου κατά την τραγική αυτή περίοδο δεν υπάρχουν, φυσικά, ακριβείς στατιστικές, αλλ' ο αριθμός μπορεί να υπολογιστεί σε τουλάχιστο 640.000». Αλλες εκτιμήσεις κάνουν λόγο από 300.000 νεκρούς (Σπ. Μαρκεζίνης) έως και 1.000.000 (Ι. Καψής). (Συλλογικό, «Ιστορία του Ελληνικού Εθνους», τόμ. ΙΕ, εκδ. «Εκδοτική Αθηνών», Αθήνα, 1978, σελ. 246 - 247.

13. Σύμφωνα με την Απογραφή του 1928, οι πρόσφυγες ήταν 1.221.849. Ωστόσο, σε αυτόν τον αριθμό δεν συμπεριλαμβάνονται: Οσοι πέθαναν από φυσικά αίτια ή από τις κακουχίες τα πρώτα χρόνια της λεγόμενης αποκατάστασης των προσφύγων (σύμφωνα με την Κοινωνία των Εθνών, το ποσοστό θνησιμότητας στους πρόσφυγες την πρώτη χρονιά μετά την άφιξή τους στην Ελλάδα έφτασε το 20% σε ορισμένες περιπτώσεις). Ακόμα, όσοι ήρθαν στην Ελλάδα αλλά μετανάστευσαν στη συνέχεια και οι οποίοι υπολογίζονται σε αρκετές δεκάδες χιλιάδες (Αλέξανδρος Α. Πάλλης, «Φυλετικές μεταναστεύσεις στα Βαλκάνια και διωγμοί του ελληνισμού (1912 - 1924)» στο «Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών», τόμ. 1ος, 1977, σελ. 78 - 79 και Αναστάσης Γκίκας, «Ρήξη και Ενσωμάτωση», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 2010, σελ. 269 - 274).

14. Νίκος Ζαχαριάδης, «Θέσεις για την ιστορία του ΚΚΕ», εκδ. «Γνώσεις», Αθήνα, χ.χ., σελ. 31.

15. Νίκος Μπελογιάννης, «Το ξένο κεφάλαιο στην Ελλάδα», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 1998, σελ. 187.

    

Αν είναι να χρωστάς καλό είναι να χρωστάς πολλά!!

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, το β' τρίμηνο του 2019 προστέθηκαν στις λίστες της εφορίας 24.051 περισσότεροι οφειλέτες με χρέος έως 500 ευρώ, σε σχέση με το αντίστοιχο περσινό διάστημα. Να σημειωθεί ότι αυτή η κατηγορία οφειλετών, η «μαρίδα» δηλαδή των λαϊκών στρωμάτων, που δεν έχει και δεν μπορεί να πληρώσει τα χρωστούμενα στην εφορία, είναι η μεγαλύτερη κατηγορία οφειλετών και αντιστοιχεί σε περισσότερα από 2 εκατ. άτομα, σε σύνολο περίπου 3,7 εκατ. Ολοι αυτοί οι μεροκαματιάρηδες, αυτοαπασχολούμενοι, άνεργοι, αγρότες και πάει λέγοντας, χρωστάνε στην εφορία 271 εκατ. ευρώ, όταν οι περίπου 8.000 οφειλέτες με χρέη πάνω από 1 εκατ. ευρώ έκαστος, χρωστάνε πάνω από 84 δισ.! Τι φανερώνουν τα στοιχεία; Οτι η φοροληστεία και τα χαράτσια συνεχίζουν να ματώνουν το λαϊκό εισόδημα, καθιστώντας ολοένα περισσότερους ανήμπορους να ανταποκριθούν στην αποπληρωμή των χρεών τους, όταν μάλιστα στην πλειοψηφία τους έχουν και δεύτερο ανοιχτό μέτωπο, με τις οφειλές στις τράπεζες. Τα σημειώνουμε όλα αυτά, επειδή η κυβέρνηση διαφημίζει αυτές τις μέρες τις εκπτώσεις στον ΕΝΦΙΑ ως ένα μέτρο ανακούφισης τάχα και ελάφρυνσης των λαϊκών νοικοκυριών από τη φοροαφαίμαξη, για το οποίο μάλιστα τσακώνονται με τον ΣΥΡΙΖΑ ποιος το σκέφτηκε πρώτος. Τέτοιες «ελαφρύνσεις» είναι σταγόνα στον ωκεανό των φόρων - έμμεσων και άμεσων - που βαραίνουν το λαό, και γι' αυτό εύκολα «εξαϋλώνονται» από το σύνολο της αντιλαϊκής - φορομπηχτικής πολιτικής, που συνεχίζεται και εντείνεται, παράγοντας νέες «στρατιές» οφειλετών στην εφορία, στις τράπεζες, στα ασφαλιστικά ταμεία και αλλού.

Πρακτική άσκηση στην εκμετάλλευση

Οι πρόσφατες καταγγελίες του 19χρονου σπουδαστή για την εργοδοτική βία που αντιμετώπισε κατά την πρακτική του άσκηση σε γνωστό εστιατόριο της Κέρκυρας φέρνουν για μια ακόμα φορά στο προσκήνιο τις συνθήκες σύγχρονου μεσαίωνα που αντιμετωπίζουν νέοι εργαζόμενοι - «πρακτικάριοι» που δουλεύουν την περίοδο αυτή σε ξενοδοχειακές και επισιτιστικές επιχειρήσεις σε όλη τη χώρα.

Οπως αναδεικνύεται από την καταγγελία του ίδιου του σπουδαστή, οι άγριες επιθέσεις που δέχθηκε από προϊσταμένους, με σωματική βία αλλά και συνεχείς ύβρεις, προσβολές και απειλές, δεν ήρθαν «από το πουθενά»: Ηταν το «συμπλήρωμα» των συνολικότερων άθλιων συνθηκών εργασίας, των εξοντωτικών ωραρίων και της ασταμάτητης δουλειάς που αντιμετώπιζαν ο ίδιος και οι συνάδελφοί του.

***
Τα «ρεκόρ» κερδών των μεγαλοεργοδοτών στον Επισιτισμό και τον Τουρισμό πατούν πάνω στο τσάκισμα των δικαιωμάτων συνολικά των εργαζομένων του κλάδου. Η πραγματικότητα αυτή παίρνει ακόμα πιο αποκρουστικά, ακόμα και κτηνώδη χαρακτηριστικά, στην περίπτωση των νέων εργαζομένων που δουλεύουν κάτω από το καθεστώς της μαθητείας και της πρακτικής άσκησης και αντιμετωπίζονται από την εργοδοσία ως φτηνό και «αναλώσιμο υλικό»...

Χιλιάδες σπουδαστές αλλά και απόφοιτοι δημόσιων ή ιδιωτικών σχολών κατάρτισης αντιμετωπίζουν άθλιες συνθήκες δουλειάς, εντατικοποίηση, καψώνια, απειλές και τρομοκρατία για να κρατούν το κεφάλι σκυφτό. Μπροστά στις σοκαριστικές πρόσφατες καταγγελίες, τις οποίες κάποιοι θα σπεύσουν να αποδώσουν σε ένα μεμονωμένο και ακραίο περιστατικό, μια αναδρομή σε προηγούμενες σεζόν αρκεί για να υπενθυμίσει ότι οι ξυλοδαρμοί σε βάρος νέων εργαζομένων και άλλες αχαρακτήριστες συμπεριφορές με... πρωταγωνιστές εργοδότες του κλάδου μόνο... «πρωτάκουστοι» δεν είναι.

Σε κάθε περίπτωση, αυτό που δεν αποτελεί «μεμονωμένο περιστατικό» αλλά πραγματικότητα που επιδεινώνεται χρόνο με το χρόνο είναι οι συνθήκες γαλέρας που συνεπάγεται η πρακτική άσκηση, με την εργοδοσία να αποθρασύνεται πατώντας πάνω στο άθλιο πλαίσιο που της έχουν διασφαλίσει όλες οι κυβερνήσεις του κεφαλαίου.

Οι «πρακτικάριοι» δουλεύουν με μισθούς - ψίχουλα και εξοντωτικούς ρυθμούς από την αρχή μέχρι το τέλος της σεζόν, με βάρδιες που καταπατούν το 8ωρο. Τα 12ωρα γίνονται καθημερινότητα, χωρίς διαλείμματα και μέρες ανάπαυσης. Συχνά τους ανατίθενται καθήκοντα και ευθύνες άσχετα με το αντικείμενο των σπουδών τους. Στο έδαφος αυτό έχουν καταγραφεί λιποθυμίες από την εξάντληση και πλήθος εργατικών ατυχημάτων, μέχρι και ο περσινός θάνατος «πρακτικάριας» εργαζόμενης σε ξενοδοχείο των Χανίων. Οσο για τις συνθήκες στέγασης που τους επιφυλάσσουν οι επιχειρήσεις, αυτές περιλαμβάνουν στοίβαγμα σε ακατάλληλα καταλύματα, όπου δεν μπορούν ούτε να αναπαυθούν στοιχειωδώς από βάρδια σε βάρδια, ενώ ελλιπής είναι και η διατροφή που τους παρέχεται.

***
Πίσω από τα παχιά λόγια με τα οποία διαφημίζουν την πρακτική άσκηση κυβερνήσεις, εργοδότες και σχολάρχες, βρίσκεται η σκληρή εκμετάλλευση, βρίσκεται μια ανεξάντλητη δεξαμενή πάμφθηνου εργατικού δυναμικού για την εργοδοσία.

Παράλληλα, διδάσκει στους νέους εργαζόμενους το «μάθημα» της υποταγής στην εκμετάλλευση, του συμβιβασμού με τη δουλειά χωρίς δικαιώματα, του σκυψίματος του κεφαλιού στον εργοδότη και τους ανθρώπους του. «Είσαι άχρηστος», «δεν κάνεις για τίποτα», «δεν πρόκειται να βρεις πουθενά αλλού να εργαστείς», «θα σε κάνω να φύγεις από δω τρέχοντας και κλαίγοντας», «από μένα δε θα γλιτώσεις»: Οι παραπάνω απειλές, συνοδευόμενες από ακόμα περισσότερες ύβρεις, είναι μερικές μόνο από αυτές που καταγγέλλει ο σπουδαστής ότι αντιμετώπισε τους δύο περίπου μήνες που εργάστηκε στο εστιατόριο. Ανάλογες συμπεριφορές αντιμετωπίζουν καθημερινά εργαζόμενοι που κάνουν την πρακτική τους άσκηση σε δεκάδες επιχειρήσεις. Τα καψώνια, οι προσβολές και η τρομοκράτησή τους είναι μέρος της... «εκπαίδευσης» που λαμβάνουν, με την απειλή μάλιστα της αρνητικής βαθμολόγησής τους ή ακόμα και της απόλυσής τους από τους εργοδότες!

Στις άθλιες συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι «πρακτικάριοι», στα «μαθήματα» υποταγής στην εκμετάλλευση και τον συμβιβασμό, απάντηση δίνουν η οργανωμένη και συλλογική διεκδίκηση, το ξεπέρασμα του φόβου, η ενεργή συμμετοχή στα συνδικάτα και η ενίσχυση των ταξικών δυνάμεων, οι πρωτοβουλίες σωματείων και Εργατικών Κέντρων ώστε η περίοδος της πρακτικής άσκησης και η τουριστική σεζόν για τους νέους εργαζόμενους να μετατρέπονται τελικά στην πράξη σε περίοδο που θα δυναμώσει το «μάθημα» της αλληλεγγύης ανάμεσα σε όλους τους εργαζόμενους, το «μάθημα» του συλλογικού αγώνα για τα δικαιώματά τους και την ικανοποίηση των αναγκών τους.

74 χρόνια από το ιμπεριαλιστικό έγκλημα σε Χιροσίμα – Ναγκασάκι

Ηταν 6 Αυγούστου του 1945 όταν το βομβαρδιστικό «Enola Gay» ελευθέρωσε το «Little Boy» (Μικρό Αγόρι), τη δεύτερη ατομική βόμβα που κατασκεύασαν οι ΗΠΑ (η πρώτη ρίχτηκε δοκιμαστικά στις 16 Ιούλη 1945 σε ερημική τοποθεσία του Νέου Μεξικού), σκορπίζοντας το θάνατο στο νησί της Χιροσίμα, σε 110.000 ανθρώπους ακαριαία και σε χιλιάδες ακόμα αργότερα, από τη ραδιενέργεια. Ο όλεθρος συνεχίστηκε τρεις μέρες αργότερα, στις 9 Αυγούστου, πάνω από το νησί Ναγκασάκι, όταν απελευθερώθηκε και η τρίτη ατομική βόμβα, με την ονομασία «Fat Man» (Χοντρός Αντρας), η οποία σκότωσε ακαριαία 70.000 ανθρώπους. Ο συνολικός αριθμός των εκατοντάδων χιλιάδων νεκρών δεν έχει υπολογιστεί ακριβώς.
Η τρομακτική ισχύς της ατομικής βόμβας

Η τρομακτική ισχύς της ατομικής βόμβας προκύπτει από τα τεράστια ποσά ενέργειας που εκλύονται κατά την αλυσιδωτή αντίδραση έπειτα από «βομβαρδισμό» των πυρήνων του Ουρανίου-235 (235U) από νετρόνια. Αρκεί να «εξαφανιστεί» ένα μόνο γραμμάριο (1gr) Ουρανίου για να παράξει ενέργεια ίση περίπου με 25.000 Kwh (κιλοβατόρια), την ενέργεια δηλαδή που καταναλώνει ένα μέσο σπίτι σε διάρκεια περίπου επτά (7) ετών!

Η ατομική βόμβα που έπεσε στη Χιροσίμα περιείχε 64 κιλά (kg) Ουρανίου, ενώ η σχάση πραγματοποιήθηκε σε μόλις 600 περίπου γραμμάρια (gr) Ουρανίου-235. Οι ατομικές βόμβες που ρίχτηκαν σε Χιροσίμα (Ουρανίου) και Ναγκασάκι (Πλουτωνίου) είχαν ισχύ 15.000 και 20.000 τόνων ΤΝΤ αντίστοιχα. Η θερμοκρασία σε ακτίνα 185 μέτρων άγγιζε τη θερμοκρασία στην επιφάνεια του Ηλιου.

Οι εικόνες φρίκης από αυτές τις δύο πόλεις τον Αύγουστο του 1945 σηματοδοτούν ένα από τα πιο στυγερά εγκλήματα που διέπραξε ο ιμπεριαλισμός σε βάρος των λαών, με το πρόσχημα της συντόμευσης του πολέμου.

Τι είχε προηγηθεί;

Το Μάη του 1945, με την είσοδο του Κόκκινου Στρατού στο Βερολίνο και την ύψωση της κόκκινης σημαίας στην καρδιά του ναζισμού, στο Ράιχσταγκ, η Γερμανία αναγκάζεται σε συνθηκολόγηση. Με τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας ο πόλεμος ουσιαστικά τελειώνει. Είχε προηγηθεί η συνθηκολόγηση της Ιταλίας, το Σεπτέμβρη του 1943. Το τρίτο μέρος της φασιστικής συμμαχίας του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η Ιαπωνία, συνέχιζε τον πόλεμο. Ομως οι συνθήκες έδειχναν ότι ήταν ζήτημα ημερών να συνθηκολογήσει κι αυτή, αφού ο στόλος της ήταν κατεστραμμένος και η ίδια περικυκλωμένη από εχθρικές δυνάμεις.

Ποιος ήταν ο λόγος, λοιπόν, που ο τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ, Χάρι Τρούμαν, έδωσε το «ΟΚ» για τη χρησιμοποίηση των βομβών;

(Δύο σημειώσεις για τον Τρούμαν: 1. Το άγαλμά του φιγουράρει στην πόλη της Αθήνας και φυλάσσεται διά ροπάλου. 2. Διέταξε τη χρήση - για πρώτη φορά - των βομβών Ναπάλμ στην Ελλάδα, την περίοδο 1946 - 1949, ενάντια στον ΔΣΕ)

Ο φόβος που υπήρχε στο στρατόπεδο του ιμπεριαλισμού για το πρόσωπο της σοσιαλιστικής Σοβιετικής Ενωσης ήταν εμφανής. Η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι ήταν μια προσπάθεια εκφοβισμού της Σοβιετικής Ενωσης, καθώς και μία επίδειξη υπεροχής των ΗΠΑ εν γένει απέναντι στο σοσιαλισμό που οικοδομούνταν και στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα. Οι ΗΠΑ γνώριζαν το μεγάλο κύρος της ΕΣΣΔ στους λαούς της Ευρώπης. Οι λαοί θα αποφάσιζαν για την τύχη τους μετά την απελευθέρωση από το ναζιστικό θηρίο με την καθοριστική συμβολή του Κόκκινου Στρατού, κι αυτό ήταν το πραγματικό εμπόδιο των ΗΠΑ ώστε να «πατήσουν πόδι» σε όλη την Ευρώπη.

Η ρίψη των ατομικών βομβών στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι άνοιξε το δρόμο για την έναρξη του λεγόμενου Ψυχρού Πολέμου, αποδεικνύοντας το ρόλο που έπαιξε ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός σε αυτήν την αντιπαράθεση που ακολούθησε, τις επόμενες δεκαετίες. Είναι χαρακτηριστικό ότι η απειλή του πυρηνικού πλήγματος απέναντι στην ΕΣΣΔ πήρε οργανωμένη μορφή από τις ΗΠΑ, με τα σχέδια «Broiler» (1946), το οποίο προέβλεπε τον βομβαρδισμό 24 πόλεων της ΕΣΣΔ, και «Offtackle» (1949), που περιλάμβανε 104 πόλεις της ΕΣΣΔ.

Λίγα χρόνια αργότερα, το 1949, τα πιο ισχυρά ιμπεριαλιστικά κράτη έθεσαν τη στρατιωτική τους οργάνωση ενάντια στην ΕΣΣΔ, με τη δημιουργία του Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ).

Ο σημερινός κίνδυνος από τη χρήση πυρηνικών όπλων
Αυτήν τη στιγμή πυρηνικά διαθέτουν εννέα κράτη: Τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Γαλλία, Βρετανία), το Πακιστάν, η Ινδία, το Ισραήλ και η Βόρεια Κορέα. Το ενδεχόμενο του «πρώτου πυρηνικού πλήγματος», που εξετάζεται από χρόνια στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, το επιβεβαίωσε η Σύνοδός του στη Βαρσοβία (Ιούλιος 2016) και απειλεί τους λαούς, ιδιαίτερα μετά την απόσυρση των ΗΠΑ από τη Συμφωνία απαγόρευσης των πυρηνικών μικρού και μεσαίου βεληνεκούς. Η Ρωσία και η Κίνα δηλώνουν έτοιμες να μπουν στη θανάσιμη αντιπαράθεση για να προστατεύσουν τα συμφέροντα των δικών τους μονοπωλίων.

Μετά το πραξικόπημα στην Τουρκία τον Ιούλη του 2016, έχει ανοίξει μία συζήτηση για τη μεταφορά των αμερικανικών πυρηνικών όπλων που είναι αποθηκευμένα στη βάση του Ιντσιρλίκ. Πιθανότερη εκδοχή αποτελεί ο Αραξος. Μάλιστα, από τον περασμένο Νοέμβρη αξιωματούχοι των ΗΠΑ έχουν γυρίσει όλη την Ελλάδα για περαιτέρω αξιοποίηση των ήδη χρησιμοποιούμενων εγκαταστάσεων.

Η χρήση βάσεων στην Ελλάδα για την εξυπηρέτηση των αμερικανικών - ΝΑΤΟικών αεροπλάνων, ελικοπτέρων, πλοίων, πυρομαχικών, η μετατροπή της χώρας μας σε χώρα «πρώτης γραμμής», εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους. Η ολοένα αυξανόμενη συμμετοχή στις ασκήσεις και επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ βάζει τη χώρα μας και το λαό στο στόχαστρο.

Είναι ψέμα ότι με τη συμμετοχή μας στο ΝΑΤΟ εξασφαλίζουμε την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή. Οτι με αυτόν τον τρόπο υπερασπιζόμαστε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα και τα σύνορά μας. Τα παραδείγματα, ιστορικά και σημερινά, δείχνουν ακριβώς το αντίθετο.

Η κυβέρνηση της ΝΔ, συνεχίζοντας στον ίδιο δρόμο με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, τηρεί κατά γράμμα τις δεσμεύσεις με τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ, την ΕΕ. Βαδίζει κι αυτή στο δρόμο της εμπλοκής της χώρας μας σε ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις και πολέμους, υλοποιεί την ευρωΝΑΤΟικής κοπής συμφωνία των Πρεσπών και στηρίζει τη γενικότερη ιμπεριαλιστική διείσδυση στα Βαλκάνια, βάζοντας το λαό μας σε μεγάλες περιπέτειες.
Αντιιμπεριαλιστική εκδήλωση τιμής και αγώνα πραγματοποιεί την ίδια μέρα και η Επιτροπή για τη Διεθνή Υφεση και Ειρήνη Θεσσαλονίκης (ΕΔΥΕΘ) Καλεί τα μέλη και τους φίλους των Επιτροπών Ειρήνης Θεσσαλονίκης, τα σωματεία του ταξικού εργατικού κινήματος, τις οργανώσεις της νεολαίας και των γυναικών να πάρουν μαζικά μέρος στην εκδήλωση στις 6 Αυγούστου, στις 7.30 μ.μ. στον Λευκό Πύργο.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Πετσοκομμένες παροχές και σοβαρά εμπόδια, «έτη φωτός» μακριά από τις εργατικές ανάγκες

Οι μέρες του καλοκαιριού που ήδη διανύουμε, έρχονται να επιβεβαιώσουν για άλλη μια φορά ότι μέσα στη συνολικότερη κλιμάκωση της επίθεσης στο εισόδημα και τα δικαιώματα των εργαζομένων και του λαού, βαρύ είναι και το πλήγμα στο δικαίωμά τους στις διακοπές.
Παρά τις απατηλές φανφάρες περί «τέλους των μνημονίων», για ένα πάρα πολύ μεγάλο κομμάτι εργαζομένων, ανέργων, συνταξιούχων, λαϊκών οικογενειών η δυνατότητα ακόμα και για λίγες μέρες διακοπών παραμένει «όνειρο θερινής νυκτός». Ακόμα και εκείνοι όμως που καταφέρνουν να πάνε διακοπές, περιορίζουν κάθε χρόνο τη διάρκειά τους, ενώ για πάρα πολλούς η μοναδική δυνατότητα που απομένει είναι κάποιο σπίτι στο χωριό τους ή η φιλοξενία από συγγενείς και φίλους.

Η δραματική μείωση στους μισθούς, η απογείωση της «ευελιξίας» και της υποαπασχόλησης, η τεράστια ανεργία βάζουν και εδώ τη σφραγίδα τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι τον Ιούνη 2019 οι εγγεγραμμένοι άνεργοι στον ΟΑΕΔ έφτασαν τους 938.812, από τους οποίους οι 528.025 ήταν μακροχρόνια άνεργοι, δηλαδή έχουν να δούνε μισθό στην τσέπη τους τουλάχιστον εδώ και 12 μήνες...

Και ενώ αυτή είναι η κατάσταση, ο Οργανισμός Εργατικής Εστίας (ενταγμένος πλέον στον ΟΑΕΔ), στο πλαίσιο των περιβόητων «πλεονασμάτων» και των δημοσιονομικών στόχων του κεφαλαίου, περιόρισε στο ελάχιστο και το φετινό Πρόγραμμα του Κοινωνικού Τουρισμού.

Το πετσόκομμα του προγράμματος εγκαινιάστηκε από τις κυβερνήσεις του κεφαλαίου το 2012, συνεχίστηκε ...«επάξια» από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ και πλέον τη σκυτάλη ξαναπήρε η «νέα» κυβέρνηση της ΝΔ. Και όλα αυτά παρά το γεγονός ότι οι εργαζόμενοι συνεχίζουν να καταβάλλουν τις ίδιες εισφορές, σε αντιδιαστολή με τους εργοδότες, οι οποίοι από το 2012 απαλλάχτηκαν από τη συγκεκριμένη εισφορά.

Η «κανονικότητα» των διαρκών περικοπών του προγράμματος
Οπως και πέρσι, με βάση τη σχετική εντολή που δόθηκε από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, και φέτος το Πρόγραμμα Κοινωνικού Τουρισμού για την περίοδο 2019-2020 περιορίστηκε στο ελάχιστο και όσον αφορά τον αριθμό των δικαιούχων και το ύψος της δαπάνης.

Για να φανεί το μέγεθος της απώλειας για τους εργαζόμενους, αλλά και το μέγεθος της κοροϊδίας σε βάρος τους, αρκεί να συγκρίνει κάποιος τα στοιχεία που αφορούν το συγκεκριμένο Πρόγραμμα του ΟΕΕ για το 2011 και το 2019.

Σύμφωνα με αυτά:

-- Το Πρόγραμμα Κοινωνικού Τουρισμού για το 2011 ήταν ύψους 62,7 εκατομμυρίων ευρώ, ενώ φέτος ο συνολικός προϋπολογισμός του προγράμματος συρρικνώθηκε μόλις στα 10 εκατ. ευρώ! Και αυτό παρότι τα έσοδα του Οργανισμού, δηλαδή οι εισφορές που καταβάλλουν οι εργαζόμενοι για αυτόν το σκοπό, παραμένουν πολλαπλάσια. Είναι χαρακτηριστικό ότι σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία (2018), ο ΟΕΕ είχε έσοδα 127 εκατ. ευρώ.

-- Οι δικαιούχοι και οι ωφελούμενοι από το πρόγραμμα, από 570.000 το 2011, περιορίστηκαν και φέτος μόλις στα 140.000 άτομα.

-- Οι μέρες διανυκτέρευσης που επιδοτούνται από τον ΟΕΕ συρρικνώθηκαν και αυτές από 7 σε 5 (προβλέπονται έως 10 διανυκτερεύσεις μόνο για Λέσβο, Λέρο, Σάμο, Χίο και Κω και αυτό σε σύνδεση ...με το Προσφυγικό!).

-- Σε αντίθεση με το παρελθόν, το πρόγραμμα δεν περιλαμβάνει στους δικαιούχους τους συνταξιούχους, παρότι οι αιματηρές περικοπές στις συντάξεις έχουν οδηγήσει τη μεγάλη πλειοψηφία τους να μην μπορεί να κάνει διακοπές.

Τεράστια εμπόδια και για τους ελάχιστους «τυχερούς»
Αλλά και για αυτούς τους «τυχερούς» που θα μπούνε στο Πρόγραμμα φέτος, τα εμπόδια δεν σταματούν, καθώς η επιδότηση περιορίζεται μόνο στο κόστος της διαμονής.

Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει επιβάρυνση του δικαιούχου ακόμα και για το κόστος του πρωινού, ενώ σε κάθε περίπτωση το Πρόγραμμα και το ύψος της επιδότησης δεν καλύπτουν τα έξοδα μετακίνησης, όπως και των γευμάτων που επιβαρύνουν εξ ολοκλήρου τον δικαιούχο.

Για όλα αυτά, μάλιστα, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι δικαιούχοι επιλέγονται με βάση το εισόδημα, άρα σε συνθήκες πετσοκόμματος του Προγράμματος, καθίζησης των μισθών, μεγάλης ανεργίας και αύξησης της υποαπασχόλησης εννοείται ότι μιλάμε για δικαιούχους και οικογένειες με πολύ χαμηλό εισόδημα οι οποίες αδυνατούν τελικά να αντεπεξέλθουν σε αυτά τα έξοδα που προϋποθέτει η συμμετοχή στο Πρόγραμμα, με αποτέλεσμα τελικά χιλιάδες δικαιούχοι να μην μπορούν να εξαργυρώσουν τις επιταγές του Προγράμματος...

Ενα επιπλέον εμπόδιο σε αυτές ακριβώς τις οικογένειες με πολύ χαμηλό εισόδημα, όπως και στους ανέργους, θέτει και ο απαράδεκτος περιορισμός σύμφωνα με τον οποίο το κατάλυμα που επιλέγει ο δικαιούχος δεν πρέπει να βρίσκεται σε λιγότερο από 60 χιλιόμετρα από τον τόπο διαμονής του!

Πρόσθετα σε όλα τα παραπάνω, παρέμεινε και φέτος το πρόβλημα με την πολύ μεγάλη καθυστέρηση στην ανακοίνωση των οριστικών δικαιούχων του Προγράμματος. Για το φετινό Πρόγραμμα οι δικαιούχοι αναρτήθηκαν στην ιστοσελίδα του Οργανισμού μόλις στις 26 Ιούλη, ημερομηνία που κάνει σχεδόν αδύνατη την εξεύρεση καταλύματος για τον Αύγουστο. Αυτό σημαίνει ότι πολλοί δικαιούχοι θα πρέπει να περιμένουν το επόμενο καλοκαίρι (μόνο για Ιούνη - Ιούλη και όχι για Αύγουστο) για να κάνουν χρήση του Ππρογράμματος, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, καθώς σε πάρα πολλές περιπτώσεις ο Αύγουστος είναι ο μήνας που οι επιχειρήσεις δίνουν άδειες στους εργαζόμενους και σταματούν ή μειώνουν τις δραστηριότητές τους. Καθώς μάλιστα το συγκεκριμένο πρόβλημα δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά - το ίδιο έγινε και προηγούμενες χρονιές - προκύπτει το βάσιμο ερώτημα αν τελικά πίσω και από αυτήν την πλευρά υπάρχει κάποια συγκεκριμένη μεθόδευση ώστε τελικά ακόμα και σε αυτό το πετσοκομμένο Πρόγραμμα να μένουν περισσότερα κουπόνια που τελικά δεν θα εξαργυρώνονται.

Το ίδιο πετσόκομμα στα Προγράμματα για τα βιβλία και τα θέατρα
Την ίδια ακριβώς «λογική» αποπνέει και το Πρόγραμμα του ΟΑΕΔ για την αγορά βιβλίων: Επιδότηση (20 ευρώ) θα δοθεί μόλις σε 150.000 δικαιούχους, με συνολική δαπάνη μόνο 3 εκατ. ευρώ για το 2019, ενώ το 2009 ο αριθμός επιταγών για την αγορά βιβλίων ήταν 260.000...

Αντίστοιχα, στο Πρόγραμμα για την παρακολούθηση θεατρικών παραστάσεων κατά τη χειμερινή περίοδο 2019 - 2020, ο προϋπολογισμός είναι μόλις 3 εκατ. ευρώ και αφορά κατά μέγιστο όριο 200.000 δικαιούχους, ενώ το 2009 οι δικαιούχοι εισιτηρίων για θεατρικές παραστάσεις μόνο στην Αττική ανέρχονταν σε 350.000...

Ετσι με πενταροδεκάρες, μόλις 16 εκατ. ευρώ για τα 3 Προγράμματα, ο ΟΑΕΔ και οι κυβερνήσεις, που διαχειρίζονται τις εισφορές των εργαζομένων μέσω των διοικήσεων που διορίζουν, εμφανίζονται ...να κάνουν «κοινωνική πολιτική»!

Απέναντι σε αυτήν την πολιτική, όπως διαχρονικά υπογραμμίζει το ΠΑΜΕ,«αίτημα των εργαζομένων και όλων των συνδικαλιστικών οργανώσεων πρέπει να είναι ηγενίκευση του Κοινωνικού Τουρισμού με εξασφάλιση φτηνών καλοκαιρινών διακοπών, αλλά και ολιγοήμερων διακοπών κατά τη διάρκεια του χρόνου, η διεύρυνσή του για όλους τους εργαζόμενους, τη νεολαία, τους συνταξιούχους».

Αθικτοι οι μνημονιακοί «δεσμευτικοί στόχοι»
Η κατάσταση που περιγράφεται παραπάνω δεν έπεσε από τον ουρανό. Είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων επιλογών που οδηγούν στη διαρκή συρρίκνωση των λεγόμενων κοινωνικών παροχών, αν και στην πραγματικότητα αυτές προέρχονται από τις ίδιες τις εισφορές των εργαζομένων και το κράτος είτε δεν συμμετέχει καθόλου είτε μόνο «συμβολικά».

Η πολιτική αυτή βρήκε την αντανάκλασή της και στον φετινό προϋπολογισμό του ΟΑΕΔ (που πλέον διαχειρίζεται και τους λογαριασμούς της Εργατικής Εστίας και Εργατικής Κατοικίας), ο οποίος παρουσιάζει ένα πλεόνασμα μαμούθ που αναμένεται να φτάσει τα 581 εκατομμύρια ευρώ. Ενα πλεόνασμα πραγματικά ματωμένο, καθώς βασίζεται στις εισφορές των εργαζομένων και στη μόνιμη συμπίεση των κονδυλίων που έχουν τεράστια ανάγκη οι άνεργοι και όλοι οι εργαζόμενοι.

Τα συνολικά έσοδα του ΟΑΕΔ για το 2019 προϋπολογίζονται στα 3,113 δισ. ευρώ (μαζί με έσοδα από χρεολύσια) και τα συνολικά έξοδα (μαζί και των δανείων) στα 2,532 δισ. ευρώ. Επιβεβαιώνοντας ότι τα μνημονιακά μέτρα παραμένουν άθικτα και στη... «μεταμνημονιακή» περίοδο, στην εισήγηση προς το Διοικητικό Συμβούλιο του Οργανισμού, όπου εγκρίθηκε ο προϋπολογισμός, αναφερόταν χαρακτηριστικά ότι αυτός συντάχθηκε σύμφωνα με έγγραφο του εποπτεύοντος υπουργείου Εργασίας, στο οποίο «καθορίζεται ανώτατο ύψος πιστώσεων σε βασικές κατηγορίες του σκέλους των εσόδων και των εξόδων με βάση τους δεσμευτικούς στόχους του Μεσοπρόθεσμου 2019-2022 (ν. 4549/18)...».

Τέλος, σε μεγάλο σκάνδαλο εξελίσσεται και ο τρόπος λειτουργίας του πρώην Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ), καθώς από το 2012, που έχει απορροφηθεί από τον ΟΑΕΔ, έχει σταματήσει οποιοδήποτε κατασκευαστικό πρόγραμμα. Ετσι το 2019 ο πρώην ΟΕΚ αναμένεται να έχει έσοδα 285,6 εκατ. ευρώ αποκλειστικά από τις εισφορές των μισθωτών (1% επί του μισθού των εργαζομένων - οι εισφορές των εργοδοτών έχουν καταργηθεί), όταν το «έργο» που θα προσφέρει ανέρχεται μόλις στα ...7 εκατ. ευρώ! Πρόκειται για καραμπινάτη ληστεία των εισφορών των εργαζομένων, οι οποίες εισπράττονται υποχρεωτικά από τον ΟΑΕΔ, χωρίς να προβλέπεται πλέον καμία ουσιαστική παροχή εκ μέρους του, παρά τις τεράστιες ανάγκες, όπως και στην περίπτωση του ΟΕΕ.

Ανάγκη και όχι πολυτέλεια

Την ώρα που η κυβέρνηση και οι επιχειρηματικοί όμιλοι πανηγυρίζουν για τα «ρεκόρ» στις αφίξεις τουριστών, στους τζίρους και τα κέρδη του κεφαλαίου που δραστηριοποιείται στον Τουρισμό, οι εργαζόμενοι του κλάδου δουλεύουν σε συνθήκες γαλέρας και οι διακοπές γίνονται «όνειρο θερινής νυκτός» για την πλειοψηφία των λαϊκών στρωμάτων.

Μαζί με την ανεργία που παραμένει σε υψηλά επίπεδα, τους καθηλωμένους μισθούς, τη συνέχιση της φοροληστείας και βέβαια τις εργασιακές σχέσεις γαλέρας, ειδικά στον κλάδο, με μήνες δουλειάς χωρίς το παραμικρό ρεπό, προστίθενται μια σειρά από εμπόδια που μεγαλώνουν τη δυσκολία για μια λαϊκή οικογένεια να κάνει έστω και μια βδομάδα διακοπές.

Τα διαθέσιμα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: Ο εγχώριος τουρισμός μειώθηκε συνολικά κατά 67% την περίοδο 2009- 2018, ενώ για φέτος προβλέπεται ότι από αυτούς που θα καταφέρουν να πάνε διακοπές το 66% θα πάει το πολύ για 7 μέρες κι αυτές σε κάποιο φιλικό ή συγγενικό σπίτι.

Μεγάλα εμπόδια θέτουν οι απλησίαστες τιμές των εισιτηρίων στα πλοία, την ίδια ώρα μάλιστα που οι εφοπλιστές απολαμβάνουν δεκάδες φοροαπαλλαγές και επιδοτήσεις, συνταγματικά κατοχυρωμένη φοροασυλία, πληρώνουν ακόμα μικρότερο φόρο για το πετρέλαιο απ' ό,τι οι εργαζόμενοι στα σπίτια τους, διατηρούν πλοία που έχουν ηλικία πάνω από τα 40 έτη, βάζοντας σε κίνδυνο την ανθρώπινη ζωή στη θάλασσα. Εμπόδιο είναι το απλησίαστο κόστος για να ταξιδέψει κάποιος οδικώς, με την τιμή της βενζίνης να έχει φτάσει στα ύψη για να κερδίζουν οι όμιλοι του πετρελαίου, τα αλλεπάλληλα διόδια που έχουν μπει παντού για τους «αναξιοπαθούντες» κατασκευαστικούς ομίλους που εκμεταλλεύονται τους οδικούς άξονες τους οποίους έχει πληρώσει ξανά και ξανά ο λαός. Και, βέβαια, οι τιμές στα ξενοδοχεία παραμένουν υψηλές και αναγκάζουν μια τετραμελή οικογένεια να δίνει ένα μηνιάτικο για λίγες μόνο μέρες διακοπών.

Για όσους δεν καταφέρουν να πάνε διακοπές και μοναδική διέξοδος είναι ένα μπάνιο σε κάποια παραλία δίπλα στα αστικά κέντρα, έχουν φροντίσει οι επιχειρηματικοί όμιλοι, με τις πλάτες των αστικών κυβερνήσεων και της πλειοψηφίας των δημοτικών αρχών, που καταλαμβάνουν μια σειρά από «φιλέτα» του παραλιακού μετώπου, βάζοντας τον κόσμο να πληρώνει την είσοδο, το φαγητό, τις ομπρέλες, τα πάντα.

Στον καπιταλισμό, λοιπόν, και οι διακοπές, η αναψυχή αποτελούν εμπόρευμα. Πωλούνται και αγοράζονται και μπορούν να τα απολαμβάνουν κάθε χρόνο όλο και πιο λίγοι, με την πλειοψηφία του λαού είτε να αποκλείεται είτε να αναγκάζεται να χωρέσει τις διακοπές σε λίγες μέρες.

Επιβεβαιώνεται με αυτόν τον τρόπο ότι η ανάπτυξη για το κεφάλαιο όχι μόνο δεν έχει καμία σχέση με την κάλυψη των λαϊκών αναγκών, αλλά αντίθετα προϋποθέτει το χτύπημά τους, την ένταση της εκμετάλλευσης, το ακόμα μεγαλύτερο άνοιγμα της ψαλίδας ανάμεσα στις τεράστιες δυνατότητες για κάλυψη αυτών των αναγκών και στην πραγματικότητα που βιώνουν οι εργαζόμενοι και οι οικογένειές τους.

Επιβεβαιώνεται το πόσο επίκαιρο είναι τα εργατικά - λαϊκά στρώματα να περάσουν στην αντεπίθεση, διεκδικώντας με βάση τις σύγχρονες ανάγκες τους. Γιατί σήμερα δεν θα μπορούσαν να υπάρχουν ευρέα προγράμματα κοινωνικού τουρισμού για όλους, κρατικές υποδομές για την αναψυχή; Γιατί δεν θα μπορούσαν να υπάρχουν φθηνές και δωρεάν συγκοινωνίες, ελεύθερα μεταφορικά δίκτυα, οργανωμένες παραλίες χωρίς εμπορευματική χρήση κλπ.; Βέβαια, όλα αυτά συγκρούονται με τη στρατηγική στήριξης του τουριστικού κεφαλαίου, με τη στρατηγική απελευθέρωσης των μεταφορών, την αξιοποίηση όλων των υποδομών με κριτήριο τα κέρδη των επιχειρηματικών ομίλων κ.ά.

Οι διακοπές και η αναψυχή αποτελούν δικαίωμα όλων των εργαζομένων και των οικογενειών τους, που συνολικά και ουσιαστικά μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο στο πλαίσιο μιας άλλης κοινωνικής οργάνωσης στο επίκεντρο της οποίας θα μπαίνουν οι ανάγκες του λαού και όχι η μεγιστοποίηση των κερδών των μονοπωλιακών ομίλων. Σε αυτή την κοινωνία, με εξασφαλισμένο τον ελεύθερο χρόνο, ο τουρισμός θα είναι κοινωνικό δικαίωμα για όλους.

Μπορεί αυτός που προκαλεί το πρόβλημα να το λύσει;

Τις προηγούμενες μέρες, με αφορμή την εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων στην Ελλάδα και γενικότερα την Ευρώπη, έχει επανέλθει στο προσκήνιο της δημόσιας συζήτησης, το ζήτημα της υπερθέρμανσης του πλανήτη και της κλιματικής αλλαγής.

Η συζήτηση βέβαια προσπαθεί να κρύψει τους κοινωνικο-οικονομικούς παράγοντες που επιδρούν στην εξέλιξη του φαινομένου «κλιματική αλλαγή» και στο πού βρίσκεται η πραγματική αντιμετώπισή τους.

***
Για παράδειγμα, οι «ανησυχίες» των ιμπεριαλιστικών ενώσεων, της ΕΕ, των κομμάτων του κεφαλαίου, των αστικών επιτελείων, ανάμεσά τους και οι ΜΚΟ περιορίζονται μόνο στο ζήτημα του «ενεργειακού μείγματος». Αυτή η επιλεκτική επικέντρωση δεν είναι τυχαία, αφού «κουμπώνει» με την ατζέντα που βάζουν μπροστά οι επιχειρηματικοί όμιλοι και από κοντά η ΕΕ και τα αστικά κόμματα, με βάση τα συμφέροντά τους, τους σχεδιασμούς που έχουν ιεραρχήσει.

Η κλιματική αλλαγή αξιοποιείται για την ενίσχυση των καπιταλιστικών επενδύσεων, ώστε το κεφάλαιο να βγάλει και κέρδος και απ' τα προβλήματα που το ίδιο προκαλεί. Οι «πράσινες» τεχνολογίες και η λεγόμενη «πράσινη οικονομία» που προωθούνται στο όνομα της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, αποσκοπούν στο να ανοίξουν νέα επενδυτικά πεδία στα μονοπώλια με μεγάλα και γρήγορα κέρδη.

Αλλωστε, ως βασικός μηχανισμός για την καταπολέμηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη στην ΕΕ παρουσιάζεται το «σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων», ένα αισχρό «χρηματιστήριο εκπομπών ρύπων», όπου βιομηχανίες που εκπέμπουν αέρια θερμοκηπίου χαμηλότερα από το πλαφόν που τους έχει τεθεί, μπορούν να πωλούν, για την ποσότητα που δεν κάλυψαν «δικαιώματα ρύπανσης». Από την άλλη, όμιλοι με ενεργοβόρες εγκαταστάσεις μπορούν να αγοράσουν το «περίσσευμα» αυτό, αποκτώντας το «δικαίωμα» να ρυπαίνουν κατά το δοκούν. Πρόκειται δηλαδή για ένα μηχανισμό επικερδούς αγοραπωλησίας της ίδιας της ρύπανσης που προκαλούν οι καπιταλιστές, που όχι απλώς δεν προστατεύει, αλλά αποδεδειγμένα έχει εντείνει την υποβάθμιση του περιβάλλοντος.

Χαρακτηριστικό ακόμη είναι ότι υπάρχουν και επιχειρηματικοί όμιλοι που δεν βλέπουν με κακό μάτι κάποιες μεταβολές που θα φέρει η υπερθέρμανση του πλανήτη, όπως το λιώσιμο των πάγων στην Αρκτική. Για παράδειγμα, τμήματα του κεφαλαίου όπως ο κατασκευαστικός τομέας, προσβλέπουν ως «επιχειρηματική ευκαιρία» την αντιμετώπιση των συνεπειών στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας, που θα πλήξει παράκτιες πόλεις. Αλλά και ενεργειακοί κολοσσοί «πιάνουν θέση» στο ζήτημα της εκμετάλλευσης του υποθαλάσσιου πλούτου που υπάρχει κάτω από το Βόρειο Πόλο.

***
Σε κάθε περίπτωση, η αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής γίνεται με τους γνωστούς όρους «κόστους - οφέλους» για το κεφάλαιο. Γι' αυτό και το πραγματικό «ακραίο» σε όλες τις καπιταλιστικές χώρες, όπως και στην Ελλάδα, είναι η έλλειψη ακόμα και στοιχειωδών έργων και μέσων που να υπηρετούν τις λαϊκές ανάγκες, να προστατεύουν τα λαϊκά στρώματα από τις συνέπειες των οξυμένων φαινομένων, με έργα αντιπλημμυρικής, αντιπυρικής, αντισεισμικής προστασίας κλπ. Αλλά και όπου αυτά γίνονται, είναι και πάλι με τους όρους που επιβάλλει η κερδοφορία του κεφαλαίου.

Γι' αυτό εξάλλου από τη συζήτηση αυτή, σταθερή είναι η προσπάθεια να περάσει ως αντίληψη στους εργαζόμενους το ζήτημα της «ατομικής ευθύνης», ενώ την ίδια αποπροσανατολιστική κατεύθυνση υπηρετούν και συνθήματα όπως π.χ. για την «ευθύνη των γενεών».

Πρόκειται για προκλητική επιχείρηση μετατόπισης της ευθύνης από τα μονοπώλια και τις κυβερνήσεις τους στα λαϊκά στρώματα, όταν σύμφωνα με έρευνες «100 εταιρείες αποτελούν την πηγή άνω του 70% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από το 1988».

Σε αυτό τον αποπροσανατολισμό των εργαζομένων, σημαντικό ρόλο παίζουν διάφορες ΜΚΟ που επί της ουσίας ακυρώνουν τους διακηρυγμένους σκοπούς τους για την προστασία του περιβάλλοντος, αφού συμπλέουν τελικά με τις στρατηγικές επιλογές του μεγάλου κεφαλαίου, αποδέχονται τη φιλοσοφία της αντιλαϊκής, βαθιά ταξικής αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», πιέζουν για το παραπέρα χαράτσωμα των εργαζομένων μέσα από την προώθηση των περιβαλλοντικών φόρων, αποδέχονται στο όνομα του εφικτού, αντιπεριβαλλοντικές κατά βάση συνθήκες και αναγνωρίζουν χώρο φιλοπεριβαλλοντικής δράσης στο κεφάλαιο.

***
Σε κάθε περίπτωση αποτελεί τουλάχιστον πρόκληση, οι πολιτικοί εκπρόσωποι των μονοπωλίων, ΕΕ και κυβερνήσεις, αυτοί που ανεβοκατεβάζουν τα όρια των εκπομπών ρύπων ανάλογα με τα συμφέροντα των βιομηχανιών, να εμφανίζονται ως προστάτες του περιβάλλοντος.

Η μείωση των εκπομπών ρύπων που επιδρούν αρνητικά στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον είναι αναγκαία. Για να επιτευχθεί, απαιτείται να λαμβάνονται μέτρα πρόληψης του κινδύνου στην πηγή, αξιοποιώντας τις δυνατότητες που δίνει η πρόοδος της επιστήμης και της τεχνολογίας. Τέτοια μέτρα όμως, στο βαθμό που έρχονται σε αντίθεση με το κριτήριο του καπιταλιστικού κέρδους, δεν μπορούν να εφαρμοστούν γενικευμένα στη βάση ενός ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Στον αντίποδα αυτής της πολιτικής, το ΚΚΕ προβάλλει τη θέση ότι η προστασία του περιβάλλοντος, προς όφελος του λαού, προϋποθέτει ένα ριζικά διαφορετικό δρόμο ανάπτυξης. Ο πλανήτης κινδυνεύει από την ίδια την καπιταλιστική ανάπτυξη ως σύνολο και γι' αυτό η αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος είναι αδύνατη κάτω από τις συνθήκες κυριαρχίας των εκμεταλλευτικών σχέσεων παραγωγής. Γι' αυτό και η προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας των εργαζομένων πρέπει να γίνει στοιχείο της πάλης του λαού για την εργατική εξουσία, την ανατροπή των μονοπωλίων και των ιμπεριαλιστικών ενώσεων που τα υπηρετούν.